उत्तर कोरिया र दक्षिण कोरियाबीचको सम्बन्ध थप तनावपूर्ण बन्दै गएको छ। लामो समयदेखि कूटनीतिक कटुता र सैन्य अविश्वासबाट गुज्रिरहेका दुई मुलुकबीच पछिल्लो समय सीमावर्ती क्षेत्रमा भइरहेका सैनिक गतिविधि, बारुदी सुरुङ विस्फोट तथा एकअर्काविरुद्धका चेतावनीले नयाँ तनाव सिर्जना गरेको छ। यही परिस्थितिबीच उत्तर कोरियाले दक्षिण कोरियालाई लक्षित गर्दै सीमामा पुनः प्रचारप्रसारका लागि लाउडस्पिकर सञ्चालन गर्ने घोषणा गरेको छ।
उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनकी शक्तिशाली बहिनी किम यो जोङले सीमावर्ती क्षेत्रमा मनोवैज्ञानिक युद्धका लागि प्रयोग गरिने लाउडस्पिकर केही दिनभित्रै तयारी अवस्थामा राखिने र अक्टोबर महिनाभित्र सञ्चालनमा ल्याइने बताएकी छन्। अक्टोबर २१ र २२ मा जारी उनका वक्तव्यले दुई कोरियाबीचको तनावलाई थप चर्काएको छ।
उत्तर कोरियाली सरकारी समाचार संस्था केसीएनएमार्फत सार्वजनिक वक्तव्यमा किम यो जोङले दक्षिण कोरियाको गतिविधिलाई उक्साहटपूर्ण भन्दै त्यसको कडा प्रतिकार गर्ने चेतावनी दिएकी छन्। उनले उत्तर कोरियाली सेनाका विशेष रणनीतिक इकाइहरू नयाँ स्थानमा परिचालन भइरहेको उल्लेख गर्दै सीमा सुरक्षालाई थप सुदृढ बनाउने योजना अघि बढिरहेको जानकारी दिएकी छन्।
किम यो जोङले दक्षिण कोरियाली सेनाले सीमा क्षेत्रमा चेतावनी प्रसारण गर्ने र गोली चलाउने गतिविधि जारी राखेको आरोप लगाएकी छन्। उनका अनुसार उत्तर कोरियाले आफ्ना सैनिकको सुरक्षा र राष्ट्रिय सार्वभौमिकताको रक्षाका लागि आवश्यक कदम चालिरहेको छ। तर, दक्षिण कोरियाले भने उत्तर कोरियाली सैनिकहरू बारम्बार सैन्य सीमारेखा पार गरेर दक्षिणतर्फ प्रवेश गर्न थालेपछि नियमअनुसार चेतावनी दिनुपरेको दाबी गरेको छ।
किम यो जोङले उत्तर कोरियाली सैनिकमाथि वास्तविक क्षति पुग्ने गरी दक्षिण कोरियाले कुनै कदम चाले त्यसको जवाफ कठोर हुने चेतावनीसमेत दिएकी छन्। उनले दक्षिण कोरियालाई लक्षित गरेर सञ्चालन गर्न लागिएको लाउडस्पिकर प्रसारणलाई आफ्नो मुलुकको प्रतिरक्षात्मक प्रतिक्रियाका रूपमा व्याख्या गरेकी छन्।
उत्तर कोरियाली नेतृत्वले दक्षिणसँगको सीमालाई स्थायी तथा अभेद्य बनाउने नीति अघि सारेको छ। नेता किम जोङ उनले दक्षिण कोरियासँगको सम्बन्धलाई परम्परागत मेलमिलाप र पुनःएकीकरणको दृष्टिकोणबाट हटाएर शत्रुतापूर्ण सम्बन्धका रूपमा परिभाषित गर्दै आएका छन्।
यसै नीतिअनुसार उत्तर कोरियाले सीमावर्ती क्षेत्रमा काँडेतार, बारुदी सुरुङ, ट्यांक रोक्ने अवरोध तथा सैनिक किल्ला निर्माणको कामलाई तीव्र बनाएको छ। सीमालाई थप मजबुत बनाउने नाममा भइरहेका यस्ता सैन्य गतिविधिले दुई देशबीच प्रत्यक्ष भिडन्तको जोखिमसमेत बढाएको सुरक्षा विश्लेषकहरूको चिन्ता छ।
पछिल्लो तनावको प्रमुख कारणमध्ये सेप्टेम्बर २१ मा सीमावर्ती क्षेत्रमा भएको बारुदी सुरुङ विस्फोट पनि एक हो। उक्त विस्फोटमा दक्षिण कोरियाका तीन सैनिक घाइते भएका थिए। दक्षिण कोरियाले विस्फोटका लागि उत्तर कोरियाले बिछ्याएका बारुदी सुरुङ जिम्मेवार रहेको निष्कर्ष निकाल्दै प्योङयाङसँग माफी माग्न तथा बाँकी सुरुङ हटाउन माग गरेको थियो।
तर उत्तर कोरियाले घटनामा आफ्नो संलग्नता अस्वीकार गर्दै दक्षिण कोरियाले आधारहीन आरोप लगाएको बताएको छ। यही घटनापछि दुवै देशबीच आरोपप्रत्यारोप बढेको छ र सीमावर्ती क्षेत्रमा सैन्य सतर्कता थप कडा पारिएको छ।
दक्षिण कोरियाली सेनाका अनुसार उत्तर कोरियाली सैनिकहरूले यस वर्ष सीमा क्षेत्रमा किल्ला तथा अन्य पूर्वाधार निर्माण गर्ने क्रममा करिब ५० पटक सैन्य सीमारेखा पार गरेका छन्। दक्षिण कोरियाले त्यस्ता घटनामा सैनिकहरूलाई फर्कन चेतावनी दिने उद्देश्यले लाउडस्पिकर प्रसारण तथा चेतावनी गोली चलाउने गरेको जनाएको छ।
उत्तर कोरियाले भने आफ्ना सैनिकले जानाजान सीमा उल्लंघन नगरेको दाबी गर्दै दक्षिण कोरियाली पक्षले अनावश्यक रूपमा तनाव बढाउने प्रयास गरेको आरोप लगाएको छ।
यसैबीच, उत्तर कोरियाका उच्च सैनिक अधिकारीहरूले पनि सीमामा भइरहेका गतिविधिको निरीक्षण गरेका छन्। किम यो जोङसँगै उत्तर कोरियाली रक्षा मन्त्रालयका वरिष्ठ सल्लाहकार पाक जोङ चोन तथा अन्य उच्च सैन्य अधिकारीहरूले सीमा सुदृढीकरणको कार्यप्रगति निरीक्षण गरेका थिए।
निरीक्षणका क्रममा उत्तर कोरियाली अधिकारीहरूले दक्षिण कोरियाबाट आफ्ना सैनिकको सुरक्षामा खतरा उत्पन्न हुने कुनै पनि गतिविधि भए तत्काल जवाफ दिनुपर्ने धारणा व्यक्त गरेका छन्। उनीहरूको यस्तो अभिव्यक्तिले सीमामा सुरक्षा चुनौती थप जटिल बन्न सक्ने संकेत गरेको छ।
दक्षिण कोरियाले उत्तरको चेतावनीप्रति कडा प्रतिक्रिया जनाएको छ। दक्षिण कोरियाली रक्षा मन्त्रालयले उत्तर कोरियाका गतिविधिलाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेको उल्लेख गर्दै आवश्यक परे अनुपातिक र उपयुक्त कदम चालिने जनाएको छ।
दक्षिण कोरियाका संयुक्त सेना प्रमुख जिन योङ सुङले पनि सम्भावित उक्साहट तथा आकस्मिक सैन्य परिस्थितिको सामना गर्न सेनालाई उच्च सतर्कतामा रहन निर्देशन दिएका छन्। सीमावर्ती क्षेत्रमा कुनै पनि अप्रत्याशित गतिविधि देखिए तत्काल आवश्यक प्रतिरक्षात्मक कदम चाल्न सक्ने तयारी कायम राखिएको दक्षिण कोरियाली सैन्य अधिकारीहरूको भनाइ छ।
दक्षिण कोरियाले तनाव घटाउन संवादको आवश्यकता औँल्याए पनि उत्तर कोरियाले दक्षिणप्रतिको आफ्नो कठोर नीति परिवर्तन गर्ने संकेत देखाएको छैन।
दुई कोरियाबीच लाउडस्पिकरमार्फत हुने प्रचारप्रसार नयाँ विषय भने होइन। शीतयुद्धकालदेखि नै दुवै मुलुकले सीमावर्ती क्षेत्रमा एकअर्काको राजनीतिक व्यवस्था, नेतृत्व तथा सैन्य गतिविधिलाई लक्षित गरेर मनोवैज्ञानिक युद्धका रूपमा लाउडस्पिकर प्रयोग गर्दै आएका छन्।
दक्षिण कोरियाले विगतमा लाउडस्पिकरमार्फत समाचार, राजनीतिक सन्देश तथा दक्षिण कोरियाली लोकप्रिय संगीत प्रसारण गर्ने गरेको थियो। उत्तर कोरियाले पनि दक्षिणलाई लक्षित गर्दै आफ्ना राजनीतिक सन्देश तथा प्रचार सामग्री प्रसारण गर्ने गरेको थियो।
यस्ता प्रसारणले सीमापारि रहेका सैनिक तथा स्थानीय बासिन्दालाई प्रभावित पार्ने उद्देश्य राख्ने भएकाले यसलाई मनोवैज्ञानिक युद्धको एउटा माध्यम मानिन्छ। लाउडस्पिकरबाट हुने प्रसारणले प्रत्यक्ष सैन्य आक्रमण नगरे पनि दुई देशबीचको अविश्वास र तनावलाई बढाउने गरेको छ।
दक्षिण कोरियाका राष्ट्रपति ली जे म्युङको सरकारले सन् २०२५ मा उत्तर कोरियासँग सम्बन्ध सुधार गर्ने प्रयासस्वरूप सीमा क्षेत्रमा भइरहेको प्रचार प्रसारण बन्द गरेको थियो। त्यस कदमलाई दुई देशबीच तनाव कम गर्ने र संवादका लागि अनुकूल वातावरण बनाउने प्रयासका रूपमा हेरिएको थियो।
तर उत्तर कोरियाले दक्षिण कोरियालाई स्थायी शत्रुको रूपमा हेर्ने नीति अघि बढाएपछि सम्बन्ध सुधारको प्रयासले अपेक्षित परिणाम दिन सकेको छैन। अहिले लाउडस्पिकर पुनः सञ्चालन गर्ने घोषणाले संवाद र कूटनीतिक समाधानको सम्भावनालाई थप चुनौती दिएको छ।
दुई कोरियाबीच सन् १९५० देखि १९५३ सम्म युद्ध भएको थियो। उक्त युद्ध युद्धविराम सम्झौतामा टुंगिए पनि औपचारिक शान्ति सम्झौता हुन सकेको छैन। त्यसैले प्राविधिक रूपमा दुवै मुलुकबीचको युद्ध अवस्था पूर्ण रूपमा अन्त्य भएको मानिँदैन।
दुई देशलाई छुट्याउने असैन्यीकृत क्षेत्र विश्वकै अत्यन्त संवेदनशील र उच्च सैन्य सतर्कता कायम रहने सीमामध्ये एक हो। यस्तो अवस्थामा सीमावर्ती सैनिक गतिविधिमा हुने सानो त्रुटि वा गलत बुझाइले समेत ठूलो सैन्य टकराव निम्त्याउन सक्ने जोखिम रहन्छ।
पछिल्लो घटनाक्रमले कोरियाली प्रायद्वीपको सुरक्षा परिस्थितिलाई फेरि अन्तर्राष्ट्रिय चासोको विषय बनाएको छ। उत्तर कोरियाको आक्रामक चेतावनी, दक्षिण कोरियाको प्रतिरक्षात्मक तयारी र दुवै पक्षबीच बढिरहेको अविश्वासका कारण आगामी दिनमा सीमा क्षेत्रमा तनाव अझ चर्किन सक्ने आशंका गरिएको छ।
विशेषगरी उत्तर कोरियाले घोषणा गरेअनुसार अक्टोबर महिनाभित्र लाउडस्पिकर प्रसारण सुरु गरे त्यसको जवाफमा दक्षिण कोरियाले कस्तो कदम चाल्छ भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण हुनेछ। दुवै पक्षले एकअर्काका गतिविधिलाई उक्साहटको रूपमा व्याख्या गरिरहेकाले परिस्थितिलाई नियन्त्रणबाहिर जान नदिन संयम र संवादको आवश्यकता देखिएको छ।
अहिलेका लागि उत्तर कोरियाले लाउडस्पिकर सञ्चालन गर्ने घोषणा गरेको भए पनि प्रसारण सुरु भइसकेको पुष्टि भएको छैन। तर सैन्य तनावसँगै मनोवैज्ञानिक युद्धको तयारीले कोरियाली प्रायद्वीपमा शान्ति र स्थायित्व कायम गर्ने चुनौती फेरि गहिरिएको छ।
