भेषराज बेल्बासे
काठमाडौँ, साउन ५ गते । प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले आर्थिक विकास, उद्यमशीलता प्रवर्धन र रोजगारी सिर्जनाका लागि पुँजी बजारलाई सरकारले उच्च प्राथमिकतामा राखेको स्पष्ट पार्नुभएको छ । त्यस क्रममा पुँजी बजारलाई व्यावसायिक, पारदर्शी र मर्यादित बनाउन आवश्यक सुधार अगाडि बढाइने पनि उहाँले बताउनुभयो ।
पुँजी बजारका सरोकारवालासँग सोमबार प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीपरिषद्को कार्यालयमा भएको छलफलमा उहाँले राम्रो काम गर्नेलाई प्रोत्साहन र अनियमितता गर्नेलाई शून्य सहनशीलताको नीति अपनाइने स्पष्ट पार्नुभयो । सोमबारै पुँजी बजारमा उल्लेख्य सुधार भएको छ। पुँजी बजारमार्फत उद्यमशीलताको विकास र रोजगारी सिर्जना गर्ने कार्य सरकारको मुख्य प्राथमिकतामा रहेको बताउँदै उहाँले उद्यमी व्यवसायीलाई उच्च मनोबलसाथ काम गर्न आग्रह गर्नुभयो । उहाँले पुँजी बजारलाई व्यावसायिक र मर्यादित बनाउनुपर्नेमा जोड दिँदै यसबाट उद्यमशीलता फस्टाउने र रोजगारीका अवसर थपिने भएकाले राम्रो काम गर्नेलाई सरकारले सधैँ प्रोत्साहन गर्ने तर गल्ती गर्नेहरूविरुद्ध शून्य सहनशीलताको नीति अपनाउने स्पष्ट पार्नुभयो ।
छलफलमा पुँजी बजारका सरोकारवाला संस्थाका प्रतिनिधिले बजारको दिगो विकासका लागि कानुनी, नीतिगत, संस्थागत र प्रणालीगत सुधारको आवश्यकता रहेको सुझाव दिनुभएको छ । प्रधानमन्त्री शाहसँगको संवादले आफूहरू अझ बढी प्रोत्साहित भएको उल्लेख गर्दै उहाँले प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन प्रणालीमा सुधार गर्न, दोस्रो बजारमा माग र आपूर्तिको सन्तुलन मिलाई उचित मूल्य निर्धारण प्रणालीको विकास गर्न तथा दैनिक कारोबार रकमलाई ३० अर्ब रुपियाँभन्दा बढी पु¥याउने वातावरण बनाउन सरकारसँग आग्रह गर्नुभएको छ ।
चरणबद्ध कार्ययोजना कार्यान्वयनमा
छलफलमा नियमनकारी निकायका तर्फबाट नेपाल धितोपत्र बोर्डका अध्यक्ष गोपाल भट्टले सरोकारवालाका सुझावलाई आत्मसात् गर्दै बोर्डले आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पुँजी बजार नीति तथा नेपालको पुँजी बजार मार्गचित्र २०८३ लागु गरिसकेको जानकारी दिनुभयो । ती नीतिमा उल्लिखित कार्यक्रमलाई चरणबद्ध रूपमा कार्ययोजना बनाई कार्यान्वयनमा लगिसकिएको उहाँले स्पष्ट पार्नुभयो ।
नेप्से पुनर्संरचनाका लागि उपयुक्त मोडालिटी
नेपाल स्टक एक्सचेन्जका अध्यक्ष अमृत लम्सालले बैङ्क तथा वित्तीय संस्था, बिमा बजार एवं पुँजी बजार सुधारका लागि आवश्यक ऐनको तर्जुमा तथा संशोधन प्रक्रिया सुरु भइसकेको बताउनुभयो । नेप्सेको पुनर्संरचनाका लागि उपयुक्त मोडालिटी तय गरी अघि बढाइने उल्लेख गर्दै उहाँले धितोपत्र बोर्डद्वारा जारी गरिएका नीति अनुरूप प्रणालीको विकास गरी धितोपत्र कारोबारलाई थप प्रभावकारी र व्यवस्थित बनाइने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभयो ।
सरोकारवालाहरूले बैङ्क तथा वित्तीय संस्थामार्फत मार्जिन कारोबारसँग सम्बन्धित ब्रोकर कम्पनीहरूलाई कर्जा प्रवाह सहज बनाउन नेपाल राष्ट्र बैङ्कले आवश्यक कदम चाल्नुपर्ने भनाइ राख्नुभएको थियो । बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाले धितोपत्रमा लगानी गरेपछि कम्तीमा छ महिनासम्म बिक्री गर्न नपाउने विद्यमान व्यवस्था खारेज गर्न तथा सेयर धितो कर्जाको सीमालाई प्राथमिक पुँजीसँग आबद्ध गर्नुको सट्टा कुल कर्जाको पाँच प्रतिशत कायम गर्ने व्यवस्था मिलाउन उहाँहरूको सुझाव थियो ।
निजी क्षेत्रप्रति सकारात्मक दृष्टिकोण
स्टक ब्रोकर एसोसिएसन अफ नेपालका अध्यक्ष सागर ढकालले सरकारले निजी क्षेत्रप्रति सकारात्मक दृष्टिकोण राख्दै मुलुकको अर्थतन्त्र चलायमान बनाउन र निजी क्षेत्रको खस्किएको मनोबल उकास्न सरकारले विशेष चासो देखाएको बताउनुभयो । सरकारले निजी क्षेत्र नै देशको अर्थतन्त्र र रोजगारीको मुख्य आधार भएको स्वीकार गरेको उहाँको भनाइ छ । ढकालका अनुसार नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) र नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) का अध्यक्षलाई सेयर बजारमा देखिएका अड्चन तत्काल फुकाउन निर्देशन दिइएको
बताउनु्भएको थियो । त्यस्तै पुँजी बजार विकासका लागि तयार पारिएका मार्गचित्र र नीतिगत कार्यक्रम प्रभावकारी रूपमा अगाडि बढाउन सरकारको प्रतिबद्धता अनुसार काम हुने बताउनुभएको थियो ।
बैठकमा उठेका राष्ट्र बैङ्कसँग सम्बन्धित समस्यालाई सम्बोधन गर्न पनि प्रधानमन्त्री शाहले छिट्टै राष्ट्र बैङ्कका गभर्नरसँग छुट्टै छलफल गर्ने आश्वासन दिनुभएको अध्यक्ष ढकालले बताउनुभयो । निजी क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूका अनुसार बजारका प्राविधिक पक्षहरू (तरलता, ब्याजदर र स्थायी सरकार) अनुकूल रहे पनि लगानीकर्ताको मनोबल कमजोर हुँदा समस्या देखिएको छ । पछिल्लो समय निजी क्षेत्रभित्र देखिएको ‘पर्ख र हेर’ को अवस्था र काम गर्न नसकिने डर–त्रासको वातावरणलाई चिर्न सरकार तत्पर देखिएको भन्दै अध्यक्ष ढकालले भन्नुुभयो, “निजी क्षेत्रलाई तर्साउने वा धम्काउनेभन्दा पनि उनीहरूलाई प्रोत्साहन गरेर लगानीको वातावरण बनाउन प्रधानमन्त्री गम्भीर देखिनुभएको छ ।”
अर्थ मन्त्रालयले व्यक्तिगत कारोबारमा हुने नोक्सानीमा समेत कर समायोजनको व्यवस्था गरिदिनुपर्ने, कर्मचारी सञ्चय कोष, नागरिक लगानी कोष र सामाजिक सुरक्षा कोष जस्ता ठुला संस्थाहरूलाई दोस्रो बजारमा लगानी गर्न प्रोत्साहन गर्नुपर्ने, नेपाल स्टक एक्सचेन्जको रणनीतिक साझेदारसहित पुनर्संरचना गरिनुपर्ने र गैरआवासीय नेपालीलाई पनि नेपालको पुँजी बजारमा लगानी गर्ने मार्गप्रशस्त
गरिनुपर्ने माग सरोकारवालाहरूले राख्नुभएको थियो । छलफलमा नासा सेक्युरिटिजका प्रतिनिधि सन्दीप जलान, नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सका प्रतिनिधि नवराज सिलवाल, नागरिक स्टक डिलर कम्पनी लिमिटेडका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत महेश्वरलाल श्रेष्ठ, पुँजी बजार समितिका सभापति प्रियराज रेग्मी र लगानीकर्ता अम्बिकाप्रसाद पौडेलको सहभागिता थियो ।
उकासियो लगानीकर्ताको मनोबल
सेयर बजारमा लगानीकर्ताको मनोबल सुधारिँदा नेप्से परिसूचक १९ कारोबार दिनपछि २७०० विन्दुमाथि उक्लिएको छ । लगातार पाँचौँ दिनको वृद्धिसँगै सोमबार नेप्से ४१.७० अङ्कले बढेर २७१९.२४ विन्दुमा पुगेको छ । सरकारबाट बजार सुधारको सङ्केत र लगानीकर्तामाझ बढेको सकारात्मक मनोविज्ञानका कारण धितोपत्र बजारमा उत्साह फर्किएको छ । सोमबार परिसूचकसँगै पाँच अर्ब ५१ करोड रुपियाँभन्दा बढीको सेयर कारोबार भएको छ ।गोरखापत्र दैनिकमा खबर छ ।
